Yapay Zeka ve Otonom Sistemlerin Hava Savunmadaki Rolü
Yapay zeka destekli hava savunma sistemleri operatör kararını tamamlayan ya da ikame eden bir konuma hızla ilerliyor. HISAR'dan S-400 entegrasyonuna etik ve operasyonel sınırlar.
1 Mart 2026·Doç. Dr. Erdem ErkulYapay Zeka ve Savunma Sistemleri Araştırmacısı
AI hava savunmada angajman kararlarının hızını ve doğruluğunu artırırken kritik kararların makineye devredilmesinin beraberinde getirdiği etik ve stratejik riskler gündeme taşınıyor.
Modern hava savunma sistemleri, aşırı doymuş mühimmat saldırılarına karşı koyabilmek için insan operatörün tepki süresini aşan angajman hızları gerektirmektedir. Bu baskı, yapay zekanın hava savunma sistemlerine entegrasyonunu stratejik bir zorunluluk haline getirmektedir.
AI destekli sistemlerin güncel uygulamalarına bakıldığında, İsrail'in Iron Dome'unun tehdit önceliklendirmesinde makine öğrenmesini kullandığı görülmektedir. ABD'nin IBCS (Entegre Hava ve Füze Savunma Muharebe Komuta Sistemi) ağı farklı sensörleri birbirine bağlarken C-UAS (insansız sistemlere karşı koymak amacıyla) sistemleri küçük İHA'lara karşı otonom etkisizleştirme kararları alabilmektedir.
Türkiye'nin HISAR aile sistemleri, otomatik tehdit tanıma ve angajman önceliği belirleme için makine öğrenmesi modülleri içermektedir. Entegre edildiğinde S-400 sistemi ise kendi AI destekli hedef seçim algoritmalarıyla gelmektedir; bu durum daha karmaşık birlikte çalışabilirlik sorularını beraberinde getirmektedir.
Etik boyut en tartışmalı alandır: Uluslararası insancıl hukuk, silah sistemlerinin orantılılık ve ayrım ilkelerine uyumlu olmasını zorunlu kılmaktadır. Tam otonom sistemler, insanın bu değerlendirmeyi yapması için gerekli yargılama kapasitesine nasıl sahip olacaktır? BM'de Kasım 2023'te yapılan oylama, Öldürücü Otonom Silah Sistemleri (LAWS) konusunda anlamlı bir uluslararası uzlaşının henüz mevcut olmadığını gözler önüne sermiştir. Türkiye bu oylamada çekimser oy kullanmış; bu tercih, ülkenin geliştirme esnekliğini koruma yönündeki tutumunu yansıtmaktadır.
Gelişim yönü açısından değerlendirildiğinde, en büyük kazanımın angajman kararlarında değil, sensör füzyonu ve tehdit tanımlamada elde edildiği görülmektedir. Operatörler, ham radar verisi yerine sınıflandırılmış tehdit tabloları alarak karar kalitesini artırabilmektedir. Bu yaklaşım—AI destekli insan kararı—tam otonomluğa kıyasla hem kabul görebilirlik hem de hukuki hesap verebilirlik açısından daha sağlam bir zemin sunmaktadır.